เพื่อให้มีการรับรองรับการล้มละลายระหว่างประเทศตามกรอบของคณะกรรมการสหประชาชาติว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศให้เกิดขึ้นในราชอาณาจักรไทย ปัจจุบันมี 41 ประเทศที่ยึดหลักกฎหมายว่าด้วยการล้มละลายข้ามชาติ ซึ่งในภูมิภาคเอเชียมี 3 ประเทศ ได้แก่ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และฟิลิปปินส์และประเทศสิงคโปร์ ที่กำลังปรับปรุงกฎหมายเพื่อจะติดตามทรัพย์สินของลูกหนี้ที่อยู่ต่างประเทศ

สืบเนื่องจากคนที่อยู่ในวงการนักธุรกิจและนักลงทุนทั้งหลายไม่ค่อยเชื่อมั่นในกระบวนการล้มละลายของไทย เพราะปัจจุบันการค้า การลงทุนของโลกได้เชื่อมโยงกันเกือบหมด และบรรดาลูกหนี้ทั้งหลายมักจะซุกซ่อนทรัพย์สินไว้ในต่างประเทศ เมื่อลูกหนี้มีหนี้สินเกิดขึ้นหรือถึงขั้นอาจล้มละลาย แต่เจ้าหนี้ทราบว่าลูกหนี้มีทรัพย์สินอยู่นอกราชอาณาจักร แต่ไม่สามารถยึดมาชำระหนี้ได้เพราะไม่มีกฎหมายให้อำนาจ จึงกลายเป็นความไม่เชื่อมั่นของนักลงทุน

จึงเห็นควรจะปรับปรุงแก้ไขกฎหมายการบังคับคดีกับทรัพย์สินที่อยู่ต่างประเทศ รวมทั้งการล้มละลายเพื่อให้ทันยุคทันสมัย เพราะกฎหมายล้มละลายของไทยบังคับใช้มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2483 นับถึงปัจจุบันเป็นเวลานานถึง 77 ปี แล้ว แม้จะมีการแก้ไขเพิ่มเติมอยู่บ้าง แต่ถือว่ากฎหมายล้มละลายได้บังคับใช้มานานพอสมควร

บางครั้งกระบวนการล้มละลายของลูกหนี้จะมีความสลับซับซ้อน และโดยหลักทั่วไปหากว่า บุคคลธรรมดาเป็นหนี้ เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งล้านบาท หรือลูกหนี้ซึ่งเป็นนิติบุคคลเป็นหนี้ เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าสองล้านบาท และหนี้นั้นอาจกำหนดจำนวนได้โดยแน่นอนไม่ว่าหนี้นั้นจะถึงกำหนดชำระโดยพลันหรือในอนาคตก็ตาม เจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องลูกหนี้ล้มละลายได้

แม้ลูกหนี้จะถูกเจ้าหนี้ฟ้องล้มละลาย แต่ยังมีกระบวนการฟื้นฟูกิจการ การประนอมหนี้ก่อนและหลังการล้มละลาย เปิดโอกาสให้ลูกหนี้เจรจากับเจ้าหนี้เพื่อปรับปรุงโครงสร้างหนี้ไม่ให้ต้องล้มละลาย

หากไม่สำเร็จต้องเข้าสู่กระบวนการล้มละลาย โดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีสิทธิรวบทรัพย์สินของลูกหนี้ เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้ทั้งหลาย เมื่อลูกหนี้ล้มละลายเจ้าหนี้อื่นต้องยื่นคำขอรับชำระหนี้ภายในระยะเวลา ที่กฎหมายกำหนด ทำให้เห็นได้ว่าเมื่อลูกหนี้ล้มละลายย่อมหมดอำนาจจัดการทรัพย์สินทั้งหลายของตัวเอง และเป็นหน้าที่ของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ที่ต้องเข้ามาจัดการตามกฎหมาย

เดิมเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ จะรวบรวมได้เฉพาะทรัพย์สินที่อยู่ในประเทศไทยเท่านั้น จึงเป็นปัญหาและอุปสรรคอย่างมากในการบังคับคดี

การใช้บัตร: “รูดซื้อสินค้า” แตกต่างจาก “กดเงินสด”

ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า การที่คนร้ายนำบัตรไปใช้มีหลายรูปแบบ กรณีที่เราจะเน้นในบทความนี้คือการนำบัตรเดบิต/ATM ไปรูดซื้อสินค้าหรือบริการ ณ จุดขาย (POS) ซึ่งโดยทั่วไปมักจะต้องมีการ “ลงลายมือชื่อ” บนสลิป ไม่ใช่กรณีที่คนร้ายรู้ PIN แล้วนำไปกดเงินสดที่ตู้ ATM ซึ่งหลักเกณฑ์ความรับผิดชอบอาจแตกต่างกัน

จุดชี้ขาด: เมื่อ “ร้านค้าไม่ตรวจสอบลายมือชื่อ”

ตามข้อตกลงระหว่างร้านค้ากับธนาคารเจ้าของเครื่องรูดบัตร (EDC) โดยทั่วไปแล้ว ร้านค้ามีหน้าที่ต้องตรวจสอบลายมือชื่อที่ลูกค้าเซ็นบนสลิป เปรียบเทียบกับลายมือชื่อด้านหลังบัตรเดบิต/ATM ก่อนรับชำระเงิน
หากเกิดกรณีที่บัตรหายหรือถูกขโมย แล้วคนร้ายนำไปรูดซื้อสินค้า และ “ร้านค้าละเลย ไม่ตรวจสอบลายมือชื่อ” หรือตรวจสอบแล้วแต่ประมาทเลินเล่อ ปล่อยให้มีการทำธุรกรรมเกิดขึ้น ถือว่าร้านค้าเป็นฝ่ายปฏิบัติผิดเงื่อนไขข้อตกลงที่มีต่อธนาคารเจ้าของเครื่อง EDC

ธนาคารผู้ออกบัตรต้องรับผิดชอบหรือไม่? แนวคำพิพากษาฎีกา 4568/2566

เมื่อร้านค้าซึ่งเป็นตัวแทนของธนาคารเจ้าของเครื่อง EDC ปฏิบัติผิดเงื่อนไขดังกล่าว ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4568/2566 ได้วางหลักไว้ว่า ธนาคารผู้ออกบัตร (ซึ่งถือเป็นตัวการของธนาคารเจ้าของเครื่อง EDC อีกทอดหนึ่ง) ไม่อาจยกเอาข้อตกลงการใช้บัตรที่ลูกค้าทำไว้กับธนาคาร มาเป็นข้อยกเว้นเพื่อปฏิเสธความรับผิดชอบได้
พูดง่ายๆ คือ แม้ในสัญญาเปิดบัตรอาจจะเขียนว่าผู้ถือบัตรต้องรับผิดชอบความเสียหายหากบัตรสูญหาย แต่เมื่อความเสียหายเกิดขึ้นจากความผิดพลาดของฝั่งร้านค้า (ที่ไม่ตรวจลายเซ็น) ธนาคารผู้ออกบัตรก็ต้องรับผิดชอบ คืนเงินที่ถูกหักออกจากบัญชีไปให้กับเจ้าของบัตร โดยเจ้าของบัตรไม่จำเป็นต้องไปไล่เบี้ยหรือฟ้องร้องร้านค้าเอง

แต่อาจไม่ได้รับคืนเต็ม 100%: เมื่อเจ้าของบัตร “ประมาทเลินเล่อ” ด้วย

อย่างไรก็ตาม ในคำพิพากษาฎีกาที่ 4568/2566 เดียวกันนี้ ศาลก็ได้พิจารณาถึงความประมาทเลินเล่อของเจ้าของบัตร (โจทก์) เองด้วย ในการที่ “ไม่ได้ใช้ความระมัดระวังในการเก็บรักษาบัตรเดบิต” ตามที่บุคคลทั่วไปพึงกระทำ
เมื่อความเสียหายเกิดขึ้นจากความผิดของทั้งสองฝ่าย (คือ ร้านค้า/ธนาคาร และตัวเจ้าของบัตรเอง) ศาลจึงนำหลักกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 223 วรรคหนึ่ง เรื่อง “ค่าสินไหมทดแทนเนื่องจากความผิดของทั้งสองฝ่าย” มาปรับใช้ โดยพิจารณากำหนดสัดส่วนความรับผิดในคดีดังกล่าว ศาลเห็นควรกำหนดให้ธนาคาร (จำเลย) รับผิดคืนเงินแก่เจ้าของบัตร (โจทก์) เป็นจำนวน “สามในสี่” (3/4) ของจำนวนเงินที่มีการใช้บัตรเดบิตไปโดยทุจริต
นี่เป็นจุดสำคัญที่ผู้ถือบัตรต้องทราบว่า แม้ธนาคารอาจจะต้องรับผิดชอบ แต่หากเราเองก็มีส่วนประมาทในการทำบัตรหาย ศาลก็อาจไม่ได้สั่งให้ธนาคารคืนเงินเต็มจำนวนเสมอไป

บัตร ATM/เดบิตหาย ควรทำอย่างไร?

1. แจ้งอายัดทันที: เมื่อรู้ตัวว่าบัตรหายหรือถูกขโมย สิ่งแรกที่ต้องทำคือติดต่อ Call Center หรือช่องทางอื่นๆ ของธนาคารเพื่อแจ้งอายัดบัตรทันทีตลอด 24 ชั่วโมง ยิ่งเร็วยิ่งดี เพื่อหยุดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นเพิ่ม
2. เก็บหลักฐานการแจ้ง: จดบันทึกวัน เวลา ชื่อเจ้าหน้าที่ที่รับแจ้ง หรือเก็บข้อความ SMS ยืนยันการอายัดไว้เป็นหลักฐาน
3. ตรวจสอบรายการเดินบัญชี: ตรวจสอบรายการเคลื่อนไหวในบัญชีอย่างละเอียด ว่ามีรายการใดผิดปกติเกิดขึ้นหลังจากบัตรหายหรือไม่
4. ติดต่อธนาคารเพื่อปฏิเสธรายการ: หากพบรายการที่ทุจริต ให้รีบติดต่อธนาคารสาขาเพื่อทำเรื่องปฏิเสธรายการ และขอให้ธนาคารคืนเงิน
5. รวบรวมเอกสาร: เตรียมเอกสารส่วนตัว และหลักฐานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง (เช่น ใบแจ้งความถ้ามี, หลักฐานการอายัด, รายการเดินบัญชี)
6. ปรึกษาทนายความ: หากธนาคารปฏิเสธความรับผิดชอบ หรือมีข้อโต้แย้ง ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย และหาแนวทางดำเนินการต่อไป

สรุป

กรณีบัตร ATM/เดบิตหาย แล้วถูกคนร้ายนำไปรูดซื้อสินค้าโดยที่ร้านค้าไม่ได้ตรวจสอบลายมือชื่อ ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4568/2566 ธนาคารผู้ออกบัตรมีแนวโน้มที่จะต้องรับผิดชอบคืนเงินให้เจ้าของบัตร อย่างไรก็ตาม หากเจ้าของบัตรเองก็มีส่วนประมาทในการทำบัตรหาย ศาลอาจกำหนดให้ธนาคารรับผิดเพียงบางส่วน การระมัดระวังรักษาบัตรและการแจ้งอายัดทันทีเมื่อบัตรหายจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

หากคุณประสบปัญหาบัตรหาย ถูกนำไปใช้ และมีข้อโต้แย้งกับธนาคาร OSP LEGAL พร้อมให้คำปรึกษาและประเมินแนวทางทางกฎหมายเพื่อช่วยเหลือคุณ ติดต่อเราเพื่อนัดหมายปรึกษาเบื้องต้นได้ทาง Line: @osp-legal หรือ โทร 02-578-8303 และ 098-509-0956

“ค่าส่วนต่าง” หรือ “ค่าขาดราคา” คืออะไร? ทำไมไฟแนนซ์ถึงเรียกเก็บ?

ตามสัญญาเช่าซื้อทั่วไป หากผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่างวด ไฟแนนซ์มักจะมีสิทธิ์บอกเลิกสัญญาและยึดรถคืน หากนำรถไปขายทอดตลาดแล้วได้ราคาต่ำกว่ายอดหนี้คงค้างตามสัญญา ส่วนต่างที่ขาดไปนี้เรียกว่า “ค่าขาดราคา” หรือ “ค่าส่วนต่าง” ซึ่งไฟแนนซ์มักจะอาศัยข้อสัญญาเดิมมาเรียกร้องให้ผู้เช่าซื้อ (และผู้ค้ำประกัน) รับผิดชอบ

จุดสำคัญ: การคืนรถ “ก่อน” สัญญาเลิก และ “การเลิกสัญญาโดยปริยาย”

ประเด็นสำคัญอยู่ตรงที่ “ลำดับเหตุการณ์” ของการคืนรถและการเลิกสัญญา หากไฟแนนซ์ มาติดตามทวงถามหรือประสงค์จะยึดรถคืน ในขณะที่สัญญาเช่าซื้อยังไม่ได้ถูกบอกเลิกอย่างเป็นทางการ (ยังไม่มีหนังสือบอกเลิกสัญญาตามขั้นตอน) และในขณะนั้น ผู้เช่าซื้อได้ให้ความยินยอมส่งมอบรถยนต์คืนแก่ไฟแนนซ์ไปโดยดี ไม่ได้โต้แย้งคัดค้าน พฤติการณ์เช่นนี้ มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5055/2567 วางหลักไว้ว่า ถือเป็นการที่ทั้งสองฝ่าย “สมัครใจเลิกสัญญาเช่าซื้อต่อกันโดยปริยาย”
การเลิกสัญญาโดยปริยาย หมายความว่า แม้จะไม่มีการทำเอกสารเลิกสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร แต่การกระทำของทั้งสองฝ่าย (ฝ่ายหนึ่งประสงค์จะรับรถคืน อีกฝ่ายยินยอมส่งมอบคืน) ถือว่าเป็นการแสดงเจตนาตกลงเลิกสัญญากันแล้ว ณ ขณะนั้น

ผลของการเลิกสัญญาโดยปริยาย: ทำไมไฟแนนซ์เรียกค่าส่วนต่างไม่ได้?

เมื่อสัญญาเช่าซื้อถือว่าได้ “เลิกกันโดยปริยาย” ด้วยความยินยอมของทั้งสองฝ่ายแล้ว ผลทางกฎหมายคือ สิทธิและหน้าที่ต่างๆ ตามสัญญาเช่าซื้อเดิมย่อมระงับสิ้นสุดลง ทั้งสองฝ่ายไม่มีอะไรติดค้างกันตามสัญญาฉบับนั้นอีกต่อไป
ดังนั้น ผู้ให้เช่าซื้อ (ไฟแนนซ์) จึงไม่มีสิทธิ์ที่จะนำข้อตกลงในสัญญาเช่าซื้อฉบับเดิมที่ได้เลิกกันไปแล้วนั้น มาใช้เป็นฐานในการฟ้องร้องเรียกค่าขาดราคาหรือค่าส่วนต่างจากผู้เช่าซื้อได้อีก แม้ว่าในสัญญาเดิมอาจจะเขียนทำนองว่า แม้คืนรถแล้วก็ยังต้องรับผิดชอบค่าส่วนต่างก็ตาม เพราะเมื่อสัญญาเลิกไปแล้ว ข้อตกลงนั้นก็สิ้นผลไปด้วย

ข้อควรระวัง / กรณีที่แตกต่าง

หลักการเรื่องเลิกสัญญาโดยปริยายนี้ จะใช้ได้เฉพาะกรณีที่เข้าเงื่อนไข (ไฟแนนซ์รับรถคืนก่อนสัญญาเลิก + ผู้เช่าซื้อยินยอม) หากข้อเท็จจริงแตกต่างออกไป เช่น:

• ผู้เช่าซื้อโต้แย้ง คัดค้าน ไม่ยินยอมให้ไฟแนนซ์ยึดรถไป
• ผู้ให้เช่าซื้อได้บอกเลิกสัญญาอย่างถูกต้องตามขั้นตอน (เช่น มีหนังสือบอกกล่าวครบกำหนด) ก่อนที่จะมายึดรถคืน

ในกรณีเหล่านี้ อาจไม่ถือว่าเป็นการเลิกสัญญาโดยปริยาย และไฟแนนซ์อาจยังคงมีสิทธิ์ฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายหรือค่าส่วนต่างตามกฎหมายและข้อสัญญาได้ การพิจารณาจึงต้องดูข้อเท็จจริงเป็นกรณีไป

คำแนะนำสำหรับผู้เช่าซื้อ

หากคุณคืนรถให้ไฟแนนซ์ไปแล้ว และกำลังถูกทวงถามหรือฟ้องร้องเรียกค่าส่วนต่าง: ควรตรวจสอบลำดับเหตุการณ์และเอกสารต่างๆ หากเข้าลักษณะของการเลิกสัญญาโดยปริยาย ควรรีบปรึกษาทนายความ เพื่อหาแนวทางต่อสู้คดี
หากคุณกำลังประสบปัญหาผ่อนชำระค่างวด: ก่อนตัดสินใจคืนรถ ควรทำความเข้าใจผลทางกฎหมาย หรือปรึกษาทนายความถึงทางเลือกต่างๆ ที่อาจเป็นไปได้ เพื่อรักษาสิทธิ์ของคุณให้ดีที่สุด

สรุป

การที่ผู้เช่าซื้อยินยอมคืนรถยนต์ให้ไฟแนนซ์ก่อนที่สัญญาเช่าซื้อจะถูกบอกเลิกอย่างเป็นทางการนั้น ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาถือว่าเป็นการเลิกสัญญาเช่าซื้อกันโดยปริยาย ซึ่งส่งผลให้ไฟแนนซ์หมดสิทธิ์ที่จะนำสัญญาเดิมมาฟ้องเรียกค่าขาดราคาหรือค่าส่วนต่างได้ อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงในแต่ละกรณีมีความสำคัญอย่างยิ่ง การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางกฎหมายจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด

หากคุณกำลังประสบปัญหาเกี่ยวกับสัญญาเช่าซื้อ หรือถูกฟ้องร้องเรียกค่าส่วนต่าง ทีมทนายความผู้เชี่ยวชาญจาก OSP LEGAL พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลคดีของคุณ ติดต่อเราเพื่อนัดหมายปรึกษาเบื้องต้นได้ทาง Line: @osp-legal หรือ โทร 02-578-8303 และ 098-509-0956